Dodane: 2026-10-15
Dr Dawid Kobiałka został laureatem tegorocznej Nagrody Narodowego Centrum Nauki. Najbardziej prestiżowe wyróżnienie dla naukowców młodszego pokolenia zostało wręczone 14 października na Zamku Królewskim na Wawelu. Władze Uniwersytetu Łódzkiego reprezentowali dr Sebastian Latocha, prodziekan Wydziału Filozoficzno-Historyczny UŁ ds. jakości kształcenia oraz prof. dr hab. Anna Marciniak-Kajzer, kierownik Katedra Archeologii Historycznej i Bronioznawstwa IA UŁ.
Nagroda NCN jest przyznawana od 2013 r. za wybitne osiągnięcia w badaniach podstawowych prowadzonych w polskich instytucjach naukowych. Otrzymują ją osoby, które swoją pracą poszerzają granice wiedzy i wnoszą istotny wkład w naukę światową. Laureaci są wybierani w trzech obszarach: nauk humanistycznych, społecznych i o sztuce, nauk ścisłych i technicznych oraz nauk o życiu. W tym roku nagrodę wręczono po raz czternasty. Uroczystość po raz pierwszy odbyła się na Wawelu i była kulminacyjnym punktem obchodów 15-lecia Narodowego Centrum Nauki.
Dr Dawid Kobiałka otrzymał nagrodę za interdyscyplinarne badania archeologiczne miejsc masowych zbrodni z czasów II wojny światowej. Naukowiec zajmuje się archeologią sądową, archeologią zbrodni, archeologią niedawnej przeszłości i współczesnych konfliktów zbrojnych, a także studiami nad dziedzictwem oraz archeologią publiczną i wspólnotową. Pochodzi z Chojnic. Jako dziecko spędzał czas z kolegami w miejscu, które dziś bada. Już w czasie okupacji teren ten był nazywany Doliną Śmierci. – To miejsce to krajobraz terroru. Tutaj w czasie II wojny światowej dochodziło do masowych rozstrzeliwań. Trzy dekady później, już nie jako chłopczyk, ale doktor archeologii, wraz z grupą naukowców, wolontariuszy, społeczników i prokuratorów IPN wróciłem do tego miejsca w celu odnalezienia szczątków ofiar. Badania doprowadziły do odnalezienia około 700 ofiar, 700 Polaków, naszych rodziców, dziadków, pradziadków – mówi.
W Dolinie Śmierci zespół Dawida Kobiałki prowadził badania archeologiczne, które przyczyniły się do odnalezienia mogił ofiar zbrodni z 1939 i 1945 roku. Jesienią 1939 r. na Pomorzu Gdańskim mordowano na masową skalę m.in. osoby chore psychicznie. Większość ich mogił spalono w 1944 roku podczas tzw. Aktion 1005. Dół śmierci odnaleziony pod Chojnicami w 2024 r. jest jedynym grobem chorych, który nie został zniszczony. W styczniu 1945 r. Niemcy zamordowali pod Chojnicami kilkuset polskich więźniów. Ekshumacja ich szczątków w 2021 roku była pierwszą taką ekshumacją w Polsce przeprowadzoną zgodnie ze standardami archeologii. Część ofiar udało się zidentyfikować.
Międzynarodowy zespół kierowany przez Dawida Kobiałkę prowadził badania także w innych miejscach. Szczątki kolejnych osób odnalazł w Lesie Szpęgawskim i nad jeziorem Borówno. Łącznie zespół odnalazł, udokumentował i zbadał szczątki ponad tysiąca ofiar zamordowanych w czasie II wojny światowej. Badania objęły również kompleks obozowy Lamsdorf (Łambinowice), w którym w latach 1943–1944 zmarło 60 włoskich jeńców. Wszystkich udało się zidentyfikować z imienia i nazwiska. Badacze dotarli też do niektórych ich potomków. Na prośbę części rodzin szczątki przewieziono do Włoch.
Badania mają wymiar społeczny. Pozwalają pełniej opisać historię ziem, na których w czasie wojny dochodziło do masowych zbrodni, i uwzględnić ofiary, które dotąd pozostawały w cieniu Auschwitz. Rozmowy ze świadkami i mieszkańcami miejsc kaźni łączą archeologię ze studiami nad współczesnością. – Rozwijamy ideę archeologii masowych zbrodni jako wielowymiarowego, wielopoziomowego podejścia interdyscyplinarnego, które ma zaoferować nowy sposób mówienia i dokumentowania trudnego dziedzictwa II wojny światowej. Jest to nauka o znaczeniu społecznym, kulturowym, humanitarnym. To misja, którą chcemy realizować w przyszłości – podkreśla laureat.
Prace Dawida Kobiałki finansują m.in. NCN i Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Doktorat z archeologii obronił na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, pracował także w Instytucie Archeologii i Etnologii PAN. W trakcie doktoratu był stypendystą Instytutu Szwedzkiego na Uniwersytecie Linneusza w Kalmarze.
Pozostali nagrodzeni naukowcy to Piotr Achinger, matematyk z Instytutu Matematycznego Polskiej Akademii Nauk oraz Paweł Sikorski, biolog z Uniwersytetu Warszawskiego.
