Jak dostrzec codzienny trud macierzyństwa, kto powinien wspierać matki i dlaczego solidarność z nimi jest jednocześnie solidarnością z dzieckiem? Między innymi na te pytania odpowiadał ks. prof. UAM dr hab. Andrzej Pryba podczas wykładu pt. „Kto usłyszy matkę? Macierzyństwo jako praca, brzemię i nadzieja w świetle myśli Józefa Tischnera”. Spotkanie, które odbyło się we wtorek 17 listopada w Czytelni MBP, zainaugurowało X Chojnickie Dni Tischnerowskie.
Zebranych przywitał dr Przemysław Zientkowski, dyrektor MBP, który przypomniał, że podobnie jak przed dziesięcioma laty Chojnickie Dni Tischnerowskie rozpoczynają się wykładem. Następnie przedstawił zaproszonego gościa, ks. prof. Andrzeja Prybę. Rozpoczynając swoje wystąpienie, prelegent zaznaczył, że wykład otwarty nie musi być skierowany wyłącznie do specjalistów. Przybliżył również krótko postać ks. Józefa Tischnera, wspominając m.in. o jego rodzicach, którzy byli nauczycielami. Zdradził także, że pomysł spotkania w Chojnicach narodził się podczas wcześniejszego spotkania w Bydgoszczy.
Punktem wyjścia do rozważań były myśli Józefa Tischnera, zwłaszcza jego filozofia dramatu, dialogu i solidarności. Ks. Pryba spojrzał na macierzyństwo z kilku perspektyw, zwracając uwagę zarówno na jego piękno i znaczenie, jak i na trudności, które często pozostają niezauważone. Podkreślał, że macierzyństwo bywa idealizowane, podczas gdy codzienność matek wiąże się z ogromną odpowiedzialnością, zmęczeniem, a niekiedy także poczuciem osamotnienia.
Jednym z ważniejszych wątków wykładu była niewidzialna praca matek. Prelegent przypominał, że praca kobiety nie kończy się wraz z wyjściem z miejsca zatrudnienia. Opieka nad dzieckiem, prowadzenie domu i troska o rodzinę wymagają nieustannego zaangażowania, choć często nie jest to dostrzegane ani odpowiednio doceniane. Zauważył jednocześnie, że współcześni ojcowie coraz bardziej angażują się w życie rodzinne, a ich rola znacząco zmieniła się na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat. Podkreślał jednak, że ojciec nie powinien być jedynie osobą pomagającą matce, lecz równorzędnym uczestnikiem wychowania dziecka.
Odwołując się do tischnerowskiej filozofii dramatu, ks. Pryba mówił również o znaczeniu widoku twarzy innego człowieka i spotkania z drugim człowiekiem. Pierwszą twarzą, którą widzi dziecko, jest twarz matki. To właśnie między nimi odbywa się pierwsza lekcja dialogu – jeszcze bez słów, poprzez obecność, bliskość i wzajemne spojrzenie. Szczególnie istotne miejsce w wykładzie zajęło pytanie o to, kto dostrzega i słyszy potrzeby samej matki. Jak zauważył prelegent, matka potrafi usłyszeć każdy płacz swojego dziecka, ale czy otoczenie równie uważnie wsłuchuje się w jej potrzeby? W tym kontekście mówił o zmęczeniu i wypaleniu matek oraz o konieczności budowania solidarnej wspólnoty. Wsparcie powinno płynąć nie tylko od najbliższej rodziny, lecz także od lokalnych instytucji, organizacji pozarządowych, parafii i państwa. Podkreślał, że pomoc matce jest zarazem troską o dobro dziecka.
Kolejnym zagadnieniem była różnica między twarzą a maską. Ks. Pryba zwrócił uwagę na kreowany szczególnie w mediach społecznościowych obraz idealnego macierzyństwa i szczęśliwej rodziny. Tymczasem za taką maską mogą kryć się zmęczenie, bezradność i potrzeba wsparcia. Dlatego tak ważne jest tworzenie przestrzeni, w których matki mogą otwarcie mówić o swoich trudnościach, bez obawy przed oceną. Prelegent zachęcał również do refleksji nad publikowaniem w internecie wizerunków dzieci i zastanowienia się, jak one same będą odbierały to w przyszłości.
Nie zabrakło także rozważań o nadziei, przekazywanej z pokolenia na pokolenie. Matka, jak podkreślał ks. Pryba, jest dla dziecka strażniczką nadziei, ale również jej własna nadzieja potrzebuje wsparcia ze strony innych. Szczególne znaczenie ma tutaj obecność – zarówno rodzica w życiu dziecka, jak i wspólnoty w życiu rodziny. Kończąc wykład, prelegent zwrócił uwagę na potrzebę budowania lokalnych wspólnot, również takich na miarę Chojnic. Jako przykład miejsca otwartego na potrzeby rodzin wskazał bibliotekę, w której mile widziana jest także mama z dzieckiem w wózku.
Wystąpieniu towarzyszyły liczne cytaty z dzieł Józefa Tischnera, które stanowiły punkt wyjścia do refleksji nad współczesnym macierzyństwem, odpowiedzialnością i solidarnością. Wykład pokazał, że myśl filozofa pozostaje aktualna i może pomagać w rozumieniu codziennych relacji międzyludzkich. Pytanie „Kto usłyszy matkę?”, postawione na początku spotkania, powróciło w jego zakończeniu. Jak podkreślił ks. Pryba, nie jest ono pytaniem retorycznym, lecz pytaniem skierowanym do każdego z nas.
X Chojnickie Dni Tischnerowskie potrwają do czwartku 19 listopada. W środę 18 listopada jest Ogólnopolska Interdyscyplinarna Konferencja Naukowa pt. „Józef Tischner wobec kryzysu wspólnoty. Solidarność, dialog i nadzieja w XXI wieku”, natomiast ostatniego dnia zaplanowano promocję książki „Tischner uczy nas człowieka” pod redakcją Przemysława Zientkowskiego i Miłosza Hołdy.
MBP w Chojnicach